تعدیل صورت وضعیت چیست؟ فرمول محاسبه با شاخصها + مثال عددی
تعدیل صورت وضعیت جبران اثر تورم بر قیمت قرارداد است که با شاخصهای رسمی محاسبه میشود. فرمول تعدیل، نحوهٔ انتخاب شاخص مبنا و دوره، یک مثال عددی کامل و نحوهٔ ثبت حسابداری آن را در این راهنما ببینید.
پاسخ کوتاه: تعدیل صورت وضعیت مبلغی است که برای جبران تورم در طول اجرای پیمان، بر اساس شاخصهای رسمی قیمت به کارکرد پیمانکار اضافه میشود. در روال رایج پیمانهای فهرستبهایی: تعدیل = (شاخص دوره − شاخص مبنا) ÷ شاخص مبنا × ۰٫۹۵ × مبلغ کارکرد دوره. تعدیل فقط وقتی پرداخت میشود که در قرارداد پیشبینی شده باشد. جزئیات را همیشه با بخشنامهٔ حاکم بر قرارداد تطبیق دهید.
وقتی قیمت میلگرد و سیمان در طول یک پروژهٔ دوساله چند برابر میشود، قراردادی که با قیمت روز اول بسته شده دیگر عادلانه نیست. تعدیل سازوکاری است که این فاصله را با یک فرمول شفاف و شاخصهای رسمی جبران میکند. این مقاله ادامهٔ آموزش صورت وضعیت است.
تعدیل در چه قراردادهایی پرداخت میشود؟
- پیمانهای دولتی و عمومی فهرستبهایی که در شرایط خصوصی آن‌ها تعدیل پیشبینی شده است.
- قراردادهای خصوصی فقط اگر بند تعدیل (با فرمول یا ارجاع به بخشنامه) صریحاً در قرارداد آمده باشد.
- قراردادهای مقطوع معمولاً تعدیل ندارند، مگر خلاف آن توافق شده باشد.
اگر پیمانکار جزء هستید و قرارداد شما بند تعدیل ندارد، حتی اگر پیمانکار اصلی از کارفرما تعدیل بگیرد، تعدیلی به شما تعلق نمی‌گیرد. پس این بند را پیش از امضای قرارداد ببینید.
فرمول تعدیل و اجزای آن
- شاخص مبنا: شاخص رشتهٔ مربوط در سه‌ماهه‌ای که پیشنهاد قیمت داده شده (یا طبق تعریف قرارداد).
- شاخص دوره: شاخص همان رشته در سه‌ماهه‌ای که کار واقعاً انجام شده است. اگر تأخیر به دلیل پیمانکار باشد، معمولاً شاخص کمتر (شاخص زمان برنامه) ملاک قرار می‌گیرد.
- ضریب ثابت: در روال رایج ۰٫۹۵ است؛ یعنی بخشی از ریسک قیمت بر عهدهٔ پیمانکار می‌ماند.
- مبلغ کارکرد دوره: کار انجام‌شده در همان سه‌ماهه، بر اساس قیمت‌های قرارداد (بدون تعدیل).
شاخصهای فصلی رشته‌ها (ابنیه، تأسیسات، راه و…) را سازمان برنامه و بودجه منتشر میکند. شاخصهای اولیه گاهی بعداً قطعی و اصلاح می‌شوند، پس تعدیل محاسبه‌شده با شاخص موقت را علی‌الحساب بدانید.
مثال عددی کامل
قراردادی با شاخص مبنای ۱۰۰. کارکرد سه دوره و شاخص هر دوره (اعداد نمونه):
| دوره | کارکرد (میلیون ریال) | شاخص دوره | ضریب تغییر | تعدیل = ضریب × ۰٫۹۵ × کارکرد |
|---|---|---|---|---|
| سهماههٔ اول | ۲٬۰۰۰ | ۱۰۸ | ۰٫۰۸ | ۱۵۲ |
| سهماههٔ دوم | ۳٬۰۰۰ | ۱۱۵ | ۰٫۱۵ | ۴۲۸ (گرد شده) |
| سهماههٔ سوم | ۲٬۵۰۰ | ۱۲۴ | ۰٫۲۴ | ۵۷۰ |
| جمع | ۷٬۵۰۰ | — | — | ۱٬۱۵۰ |
یعنی پیمانکار علاوه بر ۷٬۵۰۰ میلیون ریال کارکرد، حدود ۱٬۱۵۰ میلیون ریال تعدیل طلب دارد. تعدیل هم مثل خود کارکرد مشمول کسورات است (حسن انجام کار، بیمه و مالیات). نحوهٔ رسیدن از ناخالص به خالص را در مبلغ ناخالص و خالص صورت وضعیت دیده‌اید.
ثبت حسابداری تعدیل
- نزد کارفرما یا پیمانکار اصلی: تعدیل جزو بهای تمام‌شدهٔ پروژه است. هزینهٔ پیمانکاری (تعدیل) بدهکار و پیمانکار بستانکار میشود، با کسورات مربوط.
- نزد پیمانکار: مطالبات از کارفرما بدهکار و درآمد پیمان (تعدیل) بستانکار میشود. وقتی شاخص قطعی شد، اختلاف با سند اصلاحی ثبت میشود.
- تعدیل منفی: اگر شاخص دوره پایین‌تر از مبنا باشد، تعدیل منفی است و از طلب پیمانکار کسر میشود.
برای این‌که اثر تعدیل در بودجه دیده شود، آن را در ردیف جدا از کارکرد ثبت کنید. کنترل بودجه بدون تفکیک تعدیل، علت عبور از سقف را نشان نمی‌دهد.
اشتباه‌های رایج در تعدیل
- استفاده از شاخص رشتهٔ اشتباه (مثلاً ابنیه به‌جای تأسیسات).
- محاسبهٔ تعدیل روی کل تجمعی کارکرد به‌جای کارکرد همان دوره.
- فراموش‌کردن اصلاح تعدیل پس از قطعی‌شدن شاخصها.
- اعمال‌نکردن کسورات روی مبلغ تعدیل.
تعدیل در نرم‌افزار حسابداری ساختمان
در نرم‌افزار حسابداری ساختمان اپتا، تعدیل را به‌صورت ردیف جدا در صورت وضعیت ثبت می‌کنید. کسورات خودکار روی آن اعمال میشود، در بهای تمام‌شدهٔ پروژه می‌نشیند و در گزارش‌ها جدا از کارکرد اصلی دیده میشود. این‌طوری همیشه روشن است چه بخشی از افزایش هزینه به تورم مربوط است و چه بخشی به اضافه‌کار.
تعدیل را در برنامهٔ نقدینگی ببینید
تعدیل معمولاً با تأخیر محاسبه و پرداخت میشود، چون شاخصهای هر دوره پس از پایان آن دوره اعلام می‌شوند. برای همین پیمانکار نباید روی دریافت سریع تعدیل برای پوشاندن افزایش قیمت مصالح حساب کند. افزایش قیمت را با نقدینگی خودش تأمین میکند و تعدیل ماه‌ها بعد می‌رسد. این فاصله را در پیشبینی جریان نقدی بیاورید. برای برآورد مبلغ تعدیل پیش از اعلام رسمی، از ماشین‌حساب تعدیل صورت‌وضعیت با شاخصهای تخمینی استفاده کنید.
مبلغ تعدیل را هم مثل صورت‌وضعیت اصلی در حساب‌ها ثبت و پیگیری کنید؛ تعدیل‌های تأییدشده و پرداخت‌نشده، طلب پیمانکار از کارفرما هستند و نباید فراموش شوند.
جمع‌بندی
تعدیل صورت وضعیت حق پیمانکار در برابر تورم است، به شرط این‌که در قرارداد آمده باشد. فرمول ساده است. کار اصلی انتخاب درست شاخص مبنا و دوره، محاسبه روی کارکرد همان دوره و ثبت جدای آن در حساب‌هاست.
منابع رسمی
نرخ‌ها و مقررات این موضوع ممکن است با بخشنامه‌ها و قانون بودجهٔ هر سال تغییر کند؛ پیش از تصمیم، آخرین نسخه را از مرجع رسمی ببینید:
- سازمان برنامه و بودجهٔ کشور — نظام فنی و اجرایی: شرایط عمومی پیمان، فهرست بها و شاخصهای تعدیل
صورت وضعیت و تعدیل را با کسورات خودکار ثبت کنید — ۱۴ روز رایگان
پرسش‌های متداول
تعدیل صورت وضعیت چیست؟
مبلغی است که برای جبران افزایش قیمتها (تورم) در طول اجرای پیمان، بر اساس شاخصهای رسمی قیمت به صورت وضعیت پیمانکار اضافه (یا در کاهش شاخص، از آن کسر) میشود.
فرمول تعدیل صورت وضعیت چیست؟
در روال رایج پیمانهای فهرستبهایی: مبلغ تعدیل = (شاخص دورهٔ اجرا − شاخص مبنا) ÷ شاخص مبنا × ضریب (معمولاً ۰٫۹۵) × مبلغ کارکرد آن دوره. جزئیات و ضریب دقیق را از بخشنامهٔ تعدیل حاکم بر قرارداد بردارید.
آیا همهٔ قراردادها تعدیل دارند؟
خیر. تعدیل فقط وقتی پرداخت میشود که در قرارداد پیشبینی شده باشد. بسیاری از قراردادهای خصوصی، مقطوع و بدون تعدیلاند.
شاخصهای تعدیل را از کجا بیاوریم؟
شاخصهای فصلی رشتههای مختلف را سازمان برنامه و بودجه منتشر میکند. شاخص مبنا معمولاً شاخص سهماههٔ مربوط به تاریخ پیشنهاد قیمت است.
شاخصهای تعدیل را چه مرجعی اعلام میکند؟
در قراردادهای مشمول نظام فنی و اجرایی، شاخصها را مرجع رسمی مربوط در سازمان برنامه و بودجه منتشر میکند؛ نسخهٔ معتبر را از منبع رسمی بگیرید.
تعدیل منفی هم ممکن است؟
بله؛ اگر شاخص دورهٔ اجرا از شاخص مبنا کمتر باشد، تعدیل منفی میشود و از مبلغ قابل پرداخت کم میشود.
تعدیل در قرارداد خصوصی چطور است؟
فقط اگر در قرارداد بند تعدیل با روش و شاخص مشخص آمده باشد؛ بدون این بند، معمولاً تعدیلی پرداخت نمی‌شود.
تعدیل در حسابداری پیمانکار چطور ثبت میشود؟
بهعنوان درآمد پیمان هنگام تأیید، همراه با کسورات مربوط؛ تعدیل تأییدنشده درآمد قطعی نیست.
تیم محتوای اپتا؛ راهنمای ساده و کاربردی حسابداری و مدیریت مالی برای پیمانکاران ساختمانی. اینجا هر آنچه یک پیمانکار برای مدیریت مالی پروژه لازم دارد را به زبان روان توضیح می‌دهیم.
آماده‌ای مالی پروژه‌ات را ساده کنی؟
۱۴ روز رایگان اپتا را امتحان کن؛ بدون نیاز به دانش حسابداری.
شروع رایگانمطالب مرتبط
صورت‌وضعیت و پیمانصورتجلسه کارگاهی چیست؟ انواع، اجزا و نمونهٔ متن + اثر مالی
صورت‌جلسه کارگاهی سند رسمی توافق‌ها و اندازه‌گیری‌های کارگاه است و مستقیم روی صورت‌وضعیت اثر می‌گذارد. انواع صورت‌جلسه، اجزای لازم، نمونهٔ متن، کار اضافه و کسر کار، و نحوهٔ بایگانی.
صورت‌وضعیت و پیمانحسابداری پیمانکار جزء: ثبت قرارداد، صورت وضعیت، علی‌الحساب و تسویه
پیمانکاران جزء بزرگ‌ترین طرف‌حساب‌های هر پروژهٔ ساختمانی‌اند. ببینید حساب هر پیمانکار جزء را از قرارداد تا تسویهٔ نهایی چطور نگه دارید: علی‌الحساب، صورت وضعیت، کسورات، چک و آزادسازی سپرده‌ها.
صورت‌وضعیت و پیماننامه درخواست پیش پرداخت از کارفرما: نمونه متن آماده + نکات ضمانت‌نامه
نمونهٔ آمادهٔ نامه درخواست پیش پرداخت از کارفرما که می‌توانید کپی و شخصی‌سازی کنید، همراه با مدارک لازم، نکات ضمانت‌نامهٔ پیش‌پرداخت و نحوهٔ ثبت و استهلاک آن در حساب‌های پروژه.
دیدگاه‌ها(۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید!
دیدگاه خود را بنویسید
دیدگاه شما پس از تأیید مدیر منتشر میشود.